• Anasayfa
• ÇATOM
• Ürünlerimiz
• Yeşiltepe ÇATOM
• Bölge Hakkında
• Öyküler
• Bilgisayar İşletmenliği
• Bilgisayarlı Muhasebe
• Web Tasarım
• Giyim Kursu
• Kuaförlük Kursu
• Anasınıfı

 

ÇOK AMAÇLI TOPLUM MERKEZLERİ

(ÇATOM'LAR)

 

GAP İdaresi tarafından, sürdürülebilir kalkınmanın ekonomik, sosyal ve çevresel boyutlarını bütünleştiren yoksulluğu azaltma stratejileri, katılımcı yaklaşımların teşvik edilmesi, kapasite geliştirmeye yönelik çalışmalar ve bütün bu çalışmalarda dezavantajlı grupların ve cinsiyet perspektifinin gözetilmesi yönünde bir dizi projeler yürütülmektedir. Bu bağlamda yürütülen çalışmaların en önemlilerinden biri Çok Amaçlı Toplum Merkezleri (ÇATOM’lar) projesidir. ÇATOM’lar, GAP İdaresi tarafından 1992‑94 yılları arasında yapılmış olan beş temel araştırmanın bulgularına dayalı olarak hazırlanmış olan Sosyal Eylem Planı ile bu araştırmalardan biri olan “GAP Bölgesinde Kadının Statüsü ve Kalkınma Sürecine Entegrasyonu Araştırması” bulgularına dayalı olarak hazırlanan GAP Sosyal Eylem Planı’ndan hareketle ortaya çıkmıştır.

 

Çok Amaçlı Toplum Merkezleri (ÇATOM’lar), GAP Bölgesi’nde 1995 yılından itibaren açılmaya başlanmış olup, halen GAP Bölgesindeki 9 ilde 35 ÇATOM mevcuttur.

 

Mevcut ÇATOM’lar

 

Adıyaman  (1):    Fatih mahallesi

Batman       (3):    Petrolkent,  Yavuzselim, Yeşiltepe mahalleleri

Diyarbakır  (4):    Kayabağlar-Huzurevleri, 5 Nisan ve Fatihpaşa mahalleleri ve Silvan ve Çermik ilçeleri

Gaziantep   (1):    Oğuzeli ilçesi Yeşildere beldesi,

Kilis            (2):    İslambey ve Ekrem Çetin mahalleleri

Mardin       (9):    Meydanbaşı, Evren ve Latifiye mahalleleri, Dargeçit, Kızıltepe, Midyat, Nusaybin ve Ömerli ilçeleri ile Dargeçit-Kılavuz beldesi

Siirt            (4):    Şeyh Şerafettin Caddesi, Kurtalan ve Şirvan ilçeleri, Kurtalan-Kayabağlar

Şanlıurfa     (5):    Bağlarbaşı Mahallesi, Parmaksızlar Konutu, Bozova, Siverek ve Viranşehir ilçeleri

Şırnak         (5):    Merkez, Cizre, Beytüşşebap, İdil ve Uludere ilçeleri

 

 

ÇATOM’larda Amaç

 

ÇATOM’lar kentlerin daha çok kırdan göç etmiş yoksul hanelerin yaşadığı mahallelerde ve ilçe merkezlerinde kurulan, topluma dayalı ve katılımcılığı esas alan merkezlerdir. ÇATOM’un bulunduğu mahallelerde çoğunlukla çok düşük ücret/gelir karşılığı, marjinal alanlarda, kayıt dışı, geçici ya da mevsimlik işlerde çalışılmaktadır.  Yapılan araştırmalar yoksulluktan en fazla etkilenen grupların kadınlar ve çocuklar olduğunu göstermektedir. Kadınların sosyal ve ekonomik konumlarının iyileşmesi ise doğrudan hane refahına yansımaktadır. Bu nedenle de kadınların durumunu iyileştirici projeler insan hakları açısından bir gereklilik olduğu kadar toplumsal refahın artışı için de önem taşımaktadır.

 

ÇATOM'larda amaç;  kadınların sorunlarının farkına varmalarına, tanımlamalarına ve çözümü için inisiyatif kullanabilmelerine fırsat yaratmak;  kadınların kamusal alana daha fazla katılımlarını ve kamusal hizmetlerden daha fazla yararlanmalarını sağlamak;  kadın istihdamını ve kadın girişimciliğini artırmak;  kadını güçlendirerek toplumsal cinsiyet eşitliğinin geliştirilmesine ve toplumsal cinsiyet eşitliğinin tüm kamu politikalarına dahil edilmesinin sağlanmasına katkıda bulunmak ve bu yolla yerel koşullara uygun, katılımcı toplum kalkınması temelli tekrarlanabilir model/modeller geliştirmektir.

 

ÇATOM’larda temel ilke kadınlara ne yapacaklarını değil, hangi koşullarda neler yapılabileceğini göstermektir. Çeşitli alternatifler içinden seçimi yapacak olan veya yeni seçenekleri ortaya koyacak olan kadınların kendisidir.

 

Yönetim ve Yaklaşım

 

ÇATOM'ların kuruluşunda yerel talep esas alınmakta, mülki idare ile işbirliği yapılmakta, Türkiye Kalkınma Vakfı (TKV) tarafından projeye teknik destek verilmektedir. ÇATOM’larda toplum katılımının yanı sıra kuruluşlararası işbirliğine önem verilmekte;  yerel, ulusal ve uluslararası düzeyde ortaklık ve işbirliği ilişkilerinin yaratılmasına ve genişletilmesine çalışılmakta, ortaklaşa projeler uygulanmaktadır. ÇATOM’larla toplumun desteğe en fazla muhtaç kesimleri ile kamu ve sivil toplum kuruluşları arasında sağlıklı bir diyalog ortamının geliştirilmesine; insanı merkez alan, barışçı, demokratik toplum temellerinin güçlendirilmesine çalışılmaktadır.

 

ÇATOM’lar katılımcıların kendi aralarından seçtikleri ÇATOM Kurulları eliyle yönetilmektedir. ÇATOM Kurulları 5-7 kişiden oluşmakta, ÇATOM Sorumlusu ve katılımcılar tarafından seçilen bir eğitici de kurulda yer almaktadır. ÇATOM Kurulları eliyle kadınların yönetim kapasitelerinin geliştirilmesi amaçlanmaktadır. ÇATOM’larda kurul üyeleri ile birlikte hane ziyaretleri yapılarak komşuluk ilişkileri geliştirilmekte, hanelerin ihtiyaç ve öncelikleri belirlenmektedir. ÇATOM programlarının belirlenmesinde yerel koşul ve ihtiyaçlar ile hedef grubun katılımı esas alınmaktadır. Entegre ve esnek bir yaklaşım benimsenmekte ve ÇATOM’a devam eden katılımcıların tüm programlara katılması özendirilmektedir. Gelişmeler paralelinde ÇATOM programları kapsamına çocuklar da dahil edilmiş, okul öncesi eğitim programları başlatılmış ve okuma odaları açılmıştır. Sağlık, bilgisayar, okuma-yazma vb. programlara kısmen de olsa erkekler de dahil edilmektedir. Sosyal destek programları ve kültürel-sosyal etkinliklerle hane bireylerinin tümüne ulaşılmaya çalışılmaktadır.

 

Kurulan işbirlikleri çerçevesinde ÇATOM binaları mülki idare ve belediyeler tarafından sağlanmaktadır. Ayrıca mülki idarelerle yapılan işbirliği çerçevesinde eğiticilerin bir kısmı ilgili kamu kuruluşları tarafından sağlanmakta ve görevlendirilmektedir.

 

ÇATOM Programları

 

ÇATOM'larda aşağıda belirtilen sekiz ana başlık altında programlar uygulanmaktadır:

 

1.      Eğitim Programları: Okuma-yazma, medeni hukuk ve yasal haklar, ev ekonomisi ve beslenme, anne eğitimi, bilgisayar, öğrenci destek programları vb.

 

2.      Sağlık Programları: Hijyen, çevre temizliği, anne-çocuk sağlığı, genel sağlık vb. eğitim programları;  kısmi poliklinik ve gezici sağlık hizmetleri; kırsal alan ve mahalle çalışmaları, sağlık taraması, aşı kampanyaları vb.

 

3.      Gelir Getirici ve Kadın İstihdamını/Girişimciliğini Destekleyici Programlar: i) Meslek kazandırıcı ve gelir getirici alanlarda bilgi ve beceri geliştirmeye yönelik eğitim programları (el sanatları, trikotaj, biçki-dikiş, nakış, mefruşat, keçe işleme, gümüş işleme, tekstil,  hediyelik eşya, sabun, kumaş boyama, kuaförlük, güzellik uzmanlığı, yöresel mutfak vb.); ii) inkübatörlük destekleri (ÇATOM’larda mesleki bilgi ve beceri kazanan kadınların ÇATOM’larda sipariş üzerine çalışmaları, girişimcilik eğitimi verilmesi, mikro finasman/kredi desteği sağlanmasına aracı olunması, bireysel danışmanlık vb. desteklerle kadın girişimciliğinin geliştirilmesi);  iii) pazarlama-satışa yönelik etkinlikler: (sergi, fuar vb.) ÇATOM’da üretilen ürünlerin elektronik ortamda tanıtımı ve pazarlanmasına yönelik bir ürün katalogu hazırlanmış ve WEB sayfasında sunuma açılmıştır.

 

4.      Okul Öncesi Eğitim Programları: 4-5 yaş grubuna yönelik eğitim programları

 

5.      Çocuk Okuma Odaları: 5-6 ve 7-14 yaş grubu çocuklara yönelik olarak grup, okul öncesi ve açık kapı programları

 

6.      Sosyal Destek Programları: Nüfusa kayıt, resmi nikah, yeşil kart vb. konularda destek sağlanması, temel eğitim,YİBO ve açık öğretime özellikle kız çocuklarının yönlendirilmesi, çoğunluğu kız olmak üzere yoksul öğrencilere eğitim bursu verilmesine aracılık edilmesi, ihtiyacı olanlara ayni/nakdi sosyal yardım sağlanması, tekerlekli sandalye temini vb. konularda aracılık işlevi üstlenilmesi

 

7.      Sosyal Sorumluluk Programları: Eğitime destek kampanyaları, mahalle ve köy çalışmaları, yaşlıları ziyaret, çevre koruma ve ağaçlandırma, sağlık taraması, aşı kampanyası vb. toplum yararı çalışmalara gönüllülük temelli destekler

 

8.      Kültürel-Sosyal Etkinlikler: Seminer, sergi, etkileşim toplantıları, sinema ve tiyatro, önemli gün kutlama, tiyatro gösterisi, gezi ve piknik vb.

 

 

“ÇATOM gönüllü saha grubunun bir üyesi olarak yaptığımız çalışmalar yaşadığımız yeri tanımamızı sağladı. Ailelerin yaşam mücadelesi, mağdur insanlar, genç kızların yaşam sıkıntıları ve daha yazamadığım birçok şey. Bugüne kadar yaşadığım yere ne kadar yabancı ve burada olmama rağmen ne kadar uzakta yaşadığımı fark ettim. Sadece bu değil, ÇATOM’da maddi ve manevi her şeyi görüp öğreniyorum. Mesela 8 Mart’ın benim günüm olduğunu bilmiyordum. ÇATOM sayesinde bugünü öğrenmekle kalmadım, bugünü bütün kadınlarla birlikte kutladım...” Mardin Ömerli ÇATOM Katılımcısı

 

“Yasal Haklar ve Medeni Haklar Eğitimi ile katılımcıların kadın hakları, sorumlulukları ve özgürlükleri konusunda belli bir bilinçlenmeye doğru gittikleri görülmektedir. ÇATOM'ların mekan itibari ile bu eğitime uygun mekanlar olduğu gözlenmiştir. Çünkü kadınların bu mekanlarda kendilerini daha rahat ifade edebilme hakkına sahip oldukları konusunda bir güvenleri vardır. Bu husus da genel anlamı ile gözlenmiştir...” Mardin-Avukat

 

"Yaşlılar haftası nedeniyle Şanlıurfa Belediye Huzur Evi'ne gittiğimiz zaman dedelerimiz, amcalarımız çok mutlu oldular. Katılımcıların ve bizlerin elimizde götürdüğümüz küçük hediyeler ve pastalar onları bir an olsun dertlerinden ve yalnızlıklarından uzaklaştırdı.." Şanlıurfa Bağlarbaşı Mah. ÇATOM

 

 

 

İzleme ve Değerlendirme

 

Katılımcı bir yaklaşımla belirlenmiş olan göstergelere göre hazırlanmış olan izleme formatına uygun olarak birim ÇATOM’lar tarafından, bilgisayar ortamında aylık, altı aylık ve yıl sonu faaliyet raporları hazırlanmaktadırBu raporların yanı sıra ÇATOM’ların Sosyal Etki Değerlendirmesi yapılmaktadır. ÇATOM’lar ulusal ve uluslararası düzeyde üniversite ve kuruluşlar tarafından da örnek olay olarak ele alınmakta, tez konusu olmaktadır.

 

 

 

ÇATOM’ların Gelir ve İstihdama Katkısı

 

ÇATOM'lar kadınların sosyal ve ekonomik yönden güçlendirildiği merkezlerdir. Her bir ÇATOM, özel olarak kadınlar için oluşturulmuş bir mekandır ve bu mekan eğitim, gelir getirici etkinlikler ve kadınların örgütlenmesine yardım amacıyla kullanılmaktadır. ÇATOM’lar kadın okur-yazarlığının yükseltilmesi, sağlık göstergelerinin iyileştirilmesi, yasal hak ve özgürlüklerin öğrenilmesi vb. sosyal konularda olduğu kadar kadınların istihdama katılımının sağlanması açısından da önemli merkezlerdir. Gelir getirici bir programa katılan ÇATOM katılımcıları aynı zamanda diğer programlara da katılmakta ve bundan da önemlisi kendi aralarında haberleşebilmekte ve birbirlerinden öğrenebilmektedirler. ÇATOM’lar bu açıdan öğrenme merkezleridir. Çünkü bu merkezde öğrenilen bilgi eğitim dönemi sonunda da ÇATOM açık kaldığından sürekli olmakta,  yenilenebilmekte ve katılımcıların kendi aralarında oluşturdukları iletişim ağı aracılığıyla güncellenebilmektedir. Genç kız ve kadınlar gerek ÇATOM'larda ve gerekse evlerinde üretim yaparak gelir elde etme olanağı bulmakta;  konfeksiyon, tekstil ve trikotaj atölyeleri, yatılı ilköğretim bölge okulları, kuaför, mağaza, ev (çocuk bakıcılığı) vb. alanlarda iş bulabilmektedirler. Girişimcilik potansiyeli taşıyan bireylere verilen girişimcilik eğitimi ve mikro finasman/kredi desteği ile katılımcı genç kız ve kadınlar kendi işlerini kurmaktadırlar. Özellikle son birkaç yıldır ÇATOM’larda her yıl ortalama 200’e yakın genç kız ve kadın iş bularak çalışmaya başlamakta, 8-10 kadın da işyeri açarak kendi işlerini kurmaktadır.

 

 

 

 

Bazı Temel Kazanımlar

 

·         ÇATOM’ların yerel, ulusal, uluslararası kamu ve sivil toplum kuruşları tarafından ziyaret edilmesi, yerel ve ulusal medyada yer alması kadın sorunlarında duyarlılık yaratmış, kırsal alanda ve varoşlarda yaşayan kadınların sorunları tartışılır hale gelmiştir.

·         ÇATOM’larda sosyal dışlanmışlık ve yoksulluk riskinin en fazla olduğu kadın nüfus grubuna ulaşılmış;  sosyal adalete katkıda bulunulmuş;  kamu hizmetlerine ulaşmakta güçlük çeken ya da bu hizmetlere ulaşamayan yoksul kadınların bu hizmetlerden daha fazla yararlanmalarında aracı olunmuş ve bu yolla katılımcı toplum kalkınmasına dayalı modeller ortaya konulmuştur.

·         Yerel topluluğun katılımına ve kuruluşlararası işbirliğine dayalı ÇATOM modelinin yaratmış olduğu çarpan/çoğaltan etki ve toplam fayda;  katılımcı toplum kalkınması temelli kalkınma projeleri için haklı bir dayanak/zemin oluşturmuştur.

·         ÇATOM’lar aracılığıyla kadın sorunları tartışılır hale gelmiş;  kadınların kalkınma projelerine dahil edilmesinin insan hakları yönünden bir gereklilik, ekonomik ve toplumsal kalkınmayı güçlendiren bir faktör olduğunun anlaşılmasına katkı sağlanmış;  toplumsal cinsiyetin tüm politik alanlara yayılması konusunda farkındalık yaratılmıştır.

·         ÇATOM’lar aracılığıyla hanelere nakdi ve ayni yardım ulaştırılmış;  resmi nikah, nüfusa kayıt işleminin yapılmasına, eğitim bursu alınmasına, okul dışı kalmış çocukların okula yönlendirilmesine, tekerlekli sandalye dağıtılmasına yardımcı olunmuştur.

·         ÇATOM modeli, kadınlar için esnek ve bürokratik olmayan bir örgütlenme biçimidir. Model, kadınlar arasında iletişimi, etkileşimi ve dayanışmayı geliştirerek sosyal değişimi kolaylaştırmak amacıyla geliştirilmiştir. Model, bir bütün olarak topluluğun sosyal, kültürel ve ekonomik değişiminde işlevsel olmuştur.

·         Okuma-yazma kursu alan katılımcılarda kendini daha iyi ifade etme, Türkçeyi daha düzgün kullanma, hastane/sağlık ocaklarına tek başına gidebilme, televizyonda konu başlıklarını okuma ve haberleri daha iyi anlama, telefonu kullanabilme, kendi çocuklarının ya da kardeşlerinin (özellikle kız) okula gidebilmesi için çaba gösterme gibi etkiler gözlenmiştir.

·         Sağlık ocaklarından faydalanan, doğumu hastanede veya sağlık personelinin yardımıyla yaptıran ve aile planlaması yöntemlerini kullanan kadın sayısında artış olmuştur.

·         Son beş yıllık dönemde ÇATOM’lar aracılığıyla 3820 kişiye yeşil kart çıkarılması, 3191 kişinin nüfusa kayıt işlemlerinin yapılması, 1782 çiftin resmi nikahlarının kıyılması konularında destek sağlanmıştır.

·         ÇATOM’larda her yıl ortalama 5000’in üzerinde hane ziyareti yapılmıştır.

·         2005 yılından itibaren dernekleşme ve kooperatifleşme yönünde çabalara ağırlık verilmiş ve bu kapsamda Adıyaman, Batman, Mardin, Kilis ve Şanlıurfa illerinde ÇATOM Dernekleri;  Mardin ilinde Kadın Kooperatifi oluşturulmuştur. Dernek ve kooperatifler aracılığıyla toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanmasına, kadın girişimciliğinin ve kadın istihdamının artmasına yönelik destekler verilmiştir.

·         Son beş yıllık dönemde Çok Amaçlı Toplum Merkezleri (ÇATOM) katılımcıları tarafından bireysel ya da ortaklık şeklinde 86 katılımcı tarafından 55 işyeri açılmıştır. ÇATOM’larda kendi işini kurmak isteyen kadınlara yönelik bireysel danışmanlık hizmeti verilmiş, mikro kredi, valilik, SRAP vb. desteklerden yararlanmaları için destek sağlanmıştır.

·         Son 6 yılda toplam 1242 katılımcı dikiş atölyesi, tekstil atölyesi, çeyiz evi, kuaförlük, YİBO’lar, trikotaj atölyesi, çocuk bakıcılığı, valilik, belediye, halk eğitim merkezleri, avukatlık bürosu, doktor muayenehanesi, turizm şirketi, usta öğreticilik, ana okulu, kız meslek lisesi, sekreterlik, tezgahtarlık, tıp merkezi, mağaza, lokanta, market,  telefon bayii vb. alanlarda iş bularak çalışmaya başlamıştır.

·          

 

GAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı

Akbayır Mah. Karaköprü-ŞANLIURFA                                         Ayrıntılı bilgi için irtibat: Enver ÇERİT

Tel  : (0 414) 3470820         Faks: (0 414) 347 0835                                                       Tel: (0 414 3479387/120)

E-posta: gap@gap.gov.tr       Elektronik Ağ: www.gap.gov.tr

ANKET

Tüm Anketler